Жобаның қаржылық моделі: не есептейді және банк қалай тексереді
Жаңартылды 16.11.2026 · ~4 мин оқылады
Қысқаша. Қаржылық модель — жобаның ақшасын жылдар бойы есептейтін Excel файл. Онда пайда мен залал, баланс және ақша қозғалысы бір-бірімен байланысады, ал алғышарттар бөлек парақта тұрады. Қазақстанның Даму Банкі (ҚДБ) мен Өнеркәсіпті дамыту қоры модельге әртүрлі талап қояды: мерзімі, қадамы, көрсеткіштері бөлек. Біз модельді сіз тапсыратын тараптың талабымен құрамыз.

Қаржылық модель деген не
Кез келген жобаның басты сұрағы: салған ақша қашан және қанша болып қайтады? Осыны қаржылық модель есептейді. Алғышарттарды — баға, көлем, шығын, қарыз шарттары — енгізесіз, модель жылдар бойынша ақша ағынын шығарады. Банк немесе институт нәтижені бизнес-жоспармен бірге қарайды.
Модельдің ішінде не бар
ҚДБ талабы бойынша модельде бүкіл мерзімге ақша қозғалысының, пайда мен залалдың және баланстың болжамы болады. Банк модельге бес қағида қояды: түсініктілік, бақылаушылық пен ашықтық, икемділік, басқарылушылық (есеп алғышарттарға сілтеме жасайды) және негізділік. Бастапқы деректер бөлек «Бастапқы деректер» парағына жиналады.
Өнеркәсіпті дамыту қоры А-090 нысанында пайда мен залал, баланс және ақша қозғалысы өзара байланысқан, формулалары көрінетін модельді талап етеді. Сыртқы файлға сілтеме де, циклдік сілтеме де болмауы керек. Модель кіріс деректерге, есептеуге және нәтижеге бөлінеді; жолдар мен бағандарды жасырмау ұсынылады.
- Пайда мен залал
- Баланс
- Ақша қозғалысы
- Алғышарттар бөлек парақта
ҚДБ мен Өнеркәсіпті дамыту қорының талаптары
| Талап | ҚДБ | Өнеркәсіпті дамыту қоры |
|---|---|---|
| Формат | Excel; банктің дайын үлгісі бар | Excel, формулалары көрінеді; үлгісі құжаттар тізімінде |
| Мерзімі және қадамы | мерзімі қарыз мерзімінен қысқа емес (міндетті); инвестициялық кезеңде бір айдан аспайтын, кейін тоқсандық қадам (ұсыныс) | ағымдағы және келесі жылда ай сайын, одан кейін жыл сайын |
| Көрсеткіштер | NPV, IRR, өтелу мерзімі, DSCR | NPV, IRR, дисконтталған өтелу мерзімі, кірістілік индексі (PI), EBITDA |
| Талдау | сезімталдық талдауы және стресс-тест | барлық алғышарт бойынша сезімталдық талдауын жасауға болатындай құрылым |
Қаржылық модель жасау үшін не керек
Әр алғышарттың негізі болсын. ҚДБ жұмыс істеп тұрған компанияның моделі үшін негізгі дерек көздерін өзі атайды: қаржылық есептілік, шикізат сатып алу мен өнім өткізу келісімшарттары және банк талабымен жазылған бизнес-жоспар. Оған жабдық жеткізушілерінің коммерциялық ұсыныстарын қосыңыз. Негізсіз алғышартты банкте қорғау қиын.
Есептеу мысалы
Мысал. Жобаға 600 млн ₸ салынады. Бес жыл бойы таза ақша ағыны жылына 150, 210, 240, 260 және 260 млн ₸. Дисконттау мөлшерлемесін мысал үшін 18 % деп алайық.
| Жыл | Ақша ағыны, млн ₸ | Жинақталған, млн ₸ | Дисконтталған, млн ₸ |
|---|---|---|---|
| 1 | 150 | 150 | 127 |
| 2 | 210 | 360 | 151 |
| 3 | 240 | 600 | 146 |
| 4 | 260 | 860 | 134 |
| 5 | 260 | 1 120 | 114 |
Дисконтталған ағындардың қосындысы 672 млн ₸, демек NPV = 672 − 600 = 72 млн ₸. NPV нөлден жоғары, яғни 18 % мөлшерлемеде жоба өзін ақтайды. IRR шамамен 22,7 %. Қарапайым өтелу мерзімі 3 жыл: 150 + 210 + 240 = 600. Дисконтталған өтелу мерзімі шамамен 4,4 жыл.
Сезімталдық талдауы осы нәтиженің беріктігін тексереді. Ақша ағындары 20 % аз болса, NPV шамамен −63 млн ₸ болады: 18 % мөлшерлемеде жоба өзін ақтамайды. Бұл тек мысал: нақты жобаның алғышарттары өз келісімшарттарыңыз бен жеткізушілердің бағасынан алынады.
| Жыл | Ағын, млн ₸ | Дисконтталған, млн ₸ | Жиналған, млн ₸ | Жиналған дисконтт., млн ₸ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 260 | 220,3 | −340 | −379,7 |
| 2 | 260 | 186,7 | −80 | −192,9 |
| 3 | 260 | 158,2 | 180 | −34,7 |
| 4 | 260 | 134,1 | 440 | 99,4 |
| 5 | 260 | 113,6 | 700 | 213,1 |
Беттегі мысал. Сандарды өзгертсеңіз, есеп жаңарады. Толық модельге салық, айналым капиталы, қарыз және сценарийлер қосылады.
- Салым −600
- Ағындар 150, 210, 240, 260, 260
- Жиынтық 150, 360, 600, 860, 1 120
DSCR: қарызды өтеу қабілеті
DSCR жобаның ақша ағыны қарыз төлемін неше есе жабатынын көрсетеді. ҚДБ-ның А-021 нысанындағы формуласы: (операциялық қызметтен түскен ағын + сыйақы төлемі) / (негізгі қарыз төлемі + сыйақы төлемі).
Сезімталдық талдауы және стресс-тест
ҚДБ NPV, IRR және өтелу мерзімінің ең төменгі мәнін белгілемейді, бірақ сезімталдық талдауы мен стресс-тестті міндетті етеді. Сезімталдық талдауында баға, сату көлемі, құрылыс шығыны, іске қосудың кешігуі, шикізат бағасы, дисконттау мөлшерлемесі, инфляция, бағам өзгерсе, нәтиже қалай өзгеретінін көрсетесіз. Стресс-тестте ең ықтимал үш жағымсыз оқиғаны алып, ауыр сценарий құрасыз: мысалы, ірі клиентті жоғалту, макроэкономиканың нашарлауы немесе EPC-келісімшарттың, яғни жобалау, жеткізу және салу келісімшартының бұзылуы.
Қаржылық модель құру: кім және қалай
Модельді «Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері құрады: алғышарттарды сізбен бірге келісеміз, есептерді байланыстырамыз, банк не институт ескерту жіберсе, түзетеміз. Қаржыландыру туралы шешімді банк немесе даму институты шығарады.
Модель инвесторға керек болса, инвесторға арналған құжаттарды қараңыз. Құжаттың құрылымы инвестициялық жобаның бизнес-жоспары бетінде сипатталған.
Қорытынды
Алдымен құжатты кімге тапсыратыныңызды анықтаңыз: ҚДБ мен Өнеркәсіпті дамыту қоры мерзімді, қадамды және көрсеткіштерді әртүрлі сұрайды, қаржылық модель соған қарай құрылады. Алғышарттарыңызды талқылап, есептері бір-бірімен сәйкес келетін файл жасаймыз.
Сұрақ-жауап
Қаржылық модель деген не?
Жобаның ақшасын алдағы кезеңдер бойынша есептейтін Excel файл. Алғышарттарды (баға, көлем, шығын, салым кестесі, қарыз шарты) енгізесіз, модель пайда мен залалды, балансты, ақша қозғалысын және NPV, IRR, өтелу мерзімі, DSCR көрсеткіштерін шығарады.
Қаржылық модельде қандай көрсеткіштер болады?
Қазақстанның Даму Банкі (ҚДБ) NPV, IRR, өтелу мерзімін және DSCR-ды сұрайды. Өнеркәсіпті дамыту қоры NPV, IRR, дисконтталған өтелу мерзімін, кірістілік индексін (PI) және EBITDA-ны сұрайды.
Қаржылық модельдің қандай түрлері бар?
Мақсатына қарай үш түрі бар: банкке не даму институтына арналған модель (мерзімі қарыз мерзімінен қысқа емес, сезімталдық талдауы мен стресс-тест бар), инвесторға арналған модель (инвестордың үлесі, шығу жолы, жылдық ақша ағыны) және кәсіпорынның өзін басқаруға арналған жұмыс моделі. Негізгі есептері бірдей, көрсеткіштері мен егжей-тегжейі әртүрлі.
ҚДБ-ның дайын модель үлгісі бар ма?
Иә, ҚДБ-ның Excel-дегі өз қаржы-экономикалық модель үлгісі бар. Банк талабы бойынша модельдің мерзімі қарыз мерзімінен қысқа болмауы керек, ал инвестициялық кезеңде бір айдан аспайтын қадам ұсынылады.
Өтелу мерзімі мен NPV қалай есептеледі?
Өтелу мерзімі — жинақталған ақша ағыны салымды жабатын кезең. NPV — дисконтталған ақша ағындарының қосындысы мен салымның айырмасы. Есептеу мысалы осы беттің ортасында.
Деректер көздері
- Қазақстанның Даму Банкі, «Қаржы-экономикалық модельге қойылатын негізгі талаптар» — тексерілді 2026-11-16
- Қазақстанның Даму Банкі, А-021 нысаны: көрсеткіштер, DSCR формуласы, сезімталдық талдауы, стресс-тест — тексерілді 2026-11-16
- Қазақстанның Даму Банкі, «Инвестициялық жобалар» беті: модель шаблоны — тексерілді 2026-11-15
- Өнеркәсіпті дамыту қоры, А-090 нысаны: қаржы-экономикалық модельге қойылатын талаптар — тексерілді 2026-11-16