Мазмұнға өту
Рус · ҚазЖобаны талқылайықТалқылайық

Жобаға ТЭН дайындау: нені есептейді және құжат қалай жасалады

Жаңартылды 16.11.2026 · ~4 мин оқылады

Қысқаша. Жобаға ТЭН дайындау керек болса, алдымен құжатты кім қарайтынын анықтаңыз: жеке жобаға бірыңғай мемлекеттік нысан жоқ. Қазақстанның Даму Банкі (ҚДБ) А-021 нысанын, Өнеркәсіпті дамыту қоры А-090 нысанын сұрайды, екеуінде де ТЭН мен бизнес-жоспар іс жүзінде бір құжат. Қаржылық модель оған бөлек Excel файлымен беріледі. Біз деректі жинап, қаржылық бөлімді есептеп, құжатты сол нысанмен жазамыз.

Жоба жетекшісі құрылыс алаңында дайын ТЭН томымен

ТЭН дегеніміз не

Техникалық-экономикалық негіздеме (ТЭН) — жоба басталмай тұрып жасалатын құжат. Ол нарықты, техникалық шешімді, әлеуметтік-экономикалық және экологиялық әсерді зерттеп, қаржы шешімдері мен тәуекелдерді бағалайды. Қысқасы, ТЭН «жобаға ақша салған жөн бе» деген сұраққа есеппен жауап береді.

ТЭН кімге және қашан керек

Жеке жобаның ТЭН-іне бірыңғай мемлекеттік стандарт жоқ: әр институт өз нысанын белгілейді. Сондықтан банкке арналған ТЭН-нің де, даму институтына арналған ТЭН-нің де құрамы мен бөлімдерінің ретін құжатты қабылдайтын тарап анықтайды.

КімгеҚандай құжат
Қазақстанның Даму БанкіА-021 «Бизнес-жоспар (ТЭН)»; екінші кезеңде Excel-дегі модельмен бірге
Өнеркәсіпті дамыту қорыА-090 «ТЭН/бизнес-жоспарға негізгі талаптар»; модель бөлек Excel файлында
Оңайлатылған инвестициялық келісімшартөтінімге бизнес-жоспар қоса беріледі, оны инвестициялар жөніндегі уәкілетті орган қарайды

Өнеркәсіпті дамыту қоры құжаттар тізімінде ТЭН мен қаржылық модельдің үлгісін береді. «Даму» қоры мен аграрлық несие бағдарламалары туралы бөлек сайтта жазылған.

ТЭН-ге не кіреді

БөлімНе жазылады
Жоба түйіндемесіжобаның мәні, сомасы, күтілетін нәтиже
Коммерциялық бөлімшикізат пен өнім нарығы, сату жоспары
Техникалық бөлім және сатып алутехнология, жабдық, құрылыс, жеткізушілер
Экологиялық бөлімжобаның қоршаған ортаға әсері
Қаржылық талдау және болжамақша ағыны, NPV, IRR, өтелу мерзімі, DSCR, сезімталдық талдауы, стресс-тест
Жоба тәуекелдерітехникалық, құрылыс және пайдалану тәуекелдері, оларды сақтандыру
ҚосымшаларExcel-дегі қаржылық модель, әлеуметтік-экономикалық әсер көрсеткіштері, саланың ғылымды қажетсіну тобы

Кесте ҚДБ-ның А-021 нысаны бойынша құрылды. Өнеркәсіпті дамыту қорының А-090 нысаны сметаны үш көзге бөледі: меншікті қатысу, қордың қарызы және басқа көздер.

ТЭН дайындау үшін қандай деректер керек

Жұмыс істеп тұрған кәсіпорынның жобасы болса, есеп кәсіпорынның қаржылық есептілігіне, шикізат пен өнім өткізуге жасалған келісімшарттарға, жабдық жеткізушілерінің коммерциялық ұсыныстарына және сметаға сүйенеді. Жеткізушінің нақты бағасы мен келісімшарттағы мерзім кез келген болжамнан сенімді.

Модельдің уақыт қадамы да нысанға байланысты. ҚДБ модель мерзімін қарыз мерзімінен қысқа етпеуді талап етеді, ал қадамды инвестициялық кезеңде бір айдан аспайтын, пайдалану кезеңінде тоқсандық етіп алуды ұсынады. Өнеркәсіпті дамыту қоры ағымдағы және келесі жылды айлап, одан кейінгі жылдарды жылдап сұрайды.

ТЭН дайындау қадамдары

  1. Жобаны талқылаймыз: сома, құжатты қайда тапсыратыныңыз, қолда бар құжаттар.
  2. Деректерді жинаймыз: келісімшарттар, жеткізушілердің бағасы, қаржылық есептілік.
  3. Ақша ағынын ай мен жыл бойынша есептеп, сценарийлерді салыстырамыз.
  4. Құжатты банктің немесе институттың нысанымен жазамыз, ескерту келсе, түзетеміз.

Әр санның қайдан алынғанын көрсетіңіз: Өнеркәсіпті дамыту қоры барлық деректің көзін талап етеді, ал деректі бұрмалауды өтінішті қабылдамауға негіз деп санайды.

Қаржылық бөлім: қандай көрсеткіштер есептеледі

Таза ағымдағы құн (NPV) — дисконтталған бос ақша ағындарының сомасы мен жобаға салынған ақшаның айырмасы. Кірістіліктің ішкі нормасы (IRR) — NPV нөлге тең болатын мөлшерлеме. Өтелу мерзімі — жинақталған бос ақша ағыны салымды жабатын ең қысқа кезең.

ҚДБ NPV, IRR, өтелу мерзімін және DSCR-ды сұрайды. DSCR жобаның ақша ағыны қарыз бен сыйақы төлемін неше есе жабатынын көрсетеді. Бұл көрсеткіштердің ең төменгі мәнін ҚДБ белгілемейді. Өнеркәсіпті дамыту қоры NPV, IRR, дисконтталған өтелу мерзімін, кірістілік индексін (PI) және EBITDA-ны сұрайды.

Сезімталдық талдауы және стресс-тест

ҚДБ екеуін де талап етеді. Сезімталдық талдауында өнім бағасы, сату көлемі, құрылыс шығыны, іске қосудың кешігуі, шикізат пен жанармай бағасы, айырбас бағамы өзгерсе, нәтиже қалай өзгеретінін көрсетесіз. Стресс-тестте ауыр сценарийді қарайсыз: ірі клиентті не тұтас сегментті жоғалту, макроэкономиканың нашарлауы, EPC-келісімшарттың бұзылуы.

Құрылыс және бюджет жобаларындағы ТЭН

Құрылыс жобасының ТЭН-і туралы бөлек бетте жазылған. Бюджеттік инвестициялық жобаның ТЭН-ін Ұлттық экономика министрінің м.а. 2025 жылғы 28 маусымдағы № 59 бұйрығымен жасайды. Онда мақсатқа жетудің кемінде екі нұсқасы салыстырылады. Құрылымы: түйіндеме, «Маркетингтік», «Техникалық-технологиялық», «Институционалдық», «Қаржы-экономикалық», «Әлеуметтік» бөлімдер, «Тәуекелдерді талдау» бөлімі және жалпы тұжырымдар.

ТЭН-ді кім жазады, шешімді кім шығарады

ТЭН-ді «Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері сіздің деректеріңіз бойынша жазады: есепті жүргізеді, құжатты банктің не институттың нысанына келтіреді, ескерту келсе, түзетеді. Қаржыландыру туралы шешімді біз емес, сол банк не институт шығарады.

Қай құжат керек екенін таңдау бетінен біліңіз.

Қорытынды

ТЭН дайындау құжатты кімге тапсыратыныңызды анықтаудан басталады: нысанды ҚДБ, Өнеркәсіпті дамыту қоры немесе басқа тарап белгілейді. Жобаңыз туралы айтып беріңіз: ТЭН мен қаржылық модельді сол нысанмен әзірлейміз.

Жобаңызды талқылап, қандай құжат керек екенін айтамызЖоба мен сома туралы айтыңыз. Хабарласып, бірнеше сұрақ қойып, қандай құжат керек екенін айтамыз.
Жұмыс уақытында хабарласып, жоба туралы бірнеше сұрақ қоямыз

Жазған ыңғайлы ма? WhatsApp · +7 700 556 18 37

Сұрақ-жауап

ТЭН дегеніміз не?

Техникалық-экономикалық негіздеме — жоба басталмай тұрып жасалатын құжат. Ол нарықты, техникалық шешімді, әлеуметтік-экономикалық және экологиялық әсерді зерттеп, қаржы шешімдері мен тәуекелдерді бағалайды.

ТЭН-ге не кіреді?

Құрамын құжатты қабылдайтын тарап белгілейді. Қазақстанның Даму Банкінің (ҚДБ) А-021 нысанында жоба түйіндемесі, өтініш беруші туралы мәлімет, коммерциялық, техникалық және экологиялық бөлімдер, қаржылық талдау мен болжам, тәуекелдер және қосымшалар бар.

ТЭН мен бизнес-жоспардың айырмасы қандай?

ҚДБ мен Өнеркәсіпті дамыту қорында екеуі іс жүзінде бір құжат: банктің нысаны «Бизнес-жоспар (ТЭН)», қордікі «ТЭН/бизнес-жоспар» деп аталады. Қаржылық модель бөлек Excel файлымен беріледі.

Құрылыстағы ТЭН басқаша ма?

Құрылыста ТЭН — жобалау құжаттамасына дейінгі құжат, ол жеке бетте сипатталған. Бюджет қаржысына салынатын жобаның ТЭН-і 2025 жылғы № 59 бұйрыққа сай жасалады және кемінде екі нұсқаны салыстырады.

Банк ТЭН-ді қайтарса не істеу керек?

Банктің ескертулерін жіберіңіз: әрқайсысы қай бөлімге, қай есепке қатысты екенін анықтап, құжат пен модельді түзетеміз.

Деректер көздері

  1. Қазақстанның Даму Банкі, А-021 нысаны: инвестициялық жобаның бизнес-жоспарына (ТЭН) қойылатын құрылым мен мазмұн талаптары — тексерілді 2026-11-16
  2. Өнеркәсіпті дамыту қоры, А-090 нысаны: ТЭН/бизнес-жоспарға қойылатын негізгі талаптар — тексерілді 2026-11-16
  3. Өнеркәсіпті дамыту қоры, құжаттар тізімі (ТЭН және қаржылық модель үлгілері) — тексерілді 2026-11-16
  4. Ұлттық экономика министрінің м.а. 2025 жылғы 28 маусымдағы № 59 бұйрығы: ТЭН құрылымы, 58-тармақ — тексерілді 2026-11-16
  5. Кәсіпкерлік кодекс, 292-бап: оңайлатылған инвестициялық келісімшартқа өтінімге бизнес-жоспар — тексерілді 2026-11-16

Тағы оқыңыз

ӨТІНІМ

Жобаңызды толық есептейік

Жұмыс уақытында хабарласып, жоба туралы бірнеше сұрақ қоямыз

Жазған ыңғайлы ма? WhatsApp · +7 700 556 18 37