Инвестициялық меморандум және инвестициялық ұсыныс: не, неге және қалай құрылады
Жаңартылды 16.11.2026 · ~4 мин оқылады
Қысқаша. Жобаны инвесторға қысқаша таныстыратын құжатты инвестициялық меморандум деп атайды. Ол үш сұраққа жауап береді: ақша не үшін керек, қайтарым қандай, тәуекел қандай. Толық есеп бизнес-жоспар мен Excel-дегі қаржылық модельде тұрады, меморандум негізгі сандарды солардан алады. Мемлекеттік жобадағы инвестициялық ұсыныс — мүлде басқа құжат. Біз меморандумды жобаңыздың сандарымен дайындаймыз.

Инвестициялық меморандум деген не
Инвестор жобамен алдымен қысқа құжат арқылы танысады. Сондықтан инвестициялық меморандум үш сұраққа жауап береді: ақша не үшін керек, қайтарым қандай, жағдай нашарласа не болады.
Меморандум, бизнес-жоспар және модель
| Құжат | Не істейді |
|---|---|
| Инвестициялық меморандум | жобаны қысқаша таныстырып, негізгі сандарды береді |
| Бизнес-жоспар | жобаны толық сипаттайды: нарық, техника, қаржы, тәуекелдер |
| Қаржылық модель | Excel-де есептейді: ақша ағыны, NPV, IRR, өтелу мерзімі, сценарийлер |
Үшеуі бір жобаның сандарына сүйенеді, сондықтан бір сан үш құжатта да бірдей болуы керек. Меморандумның бизнес-жоспардан айырмасы мынада: бизнес-жоспар жобаны толық түсіндіреді, ал меморандум инвесторға шешім қабылдауға керек бөлігін ғана береді.
Меморандумның құрылымы
| Бөлім | Не жазылады | Сан қайдан алынады |
|---|---|---|
| Жобаның мәні | не өндіріледі, кімге сатылады | бизнес-жоспар |
| Керекті сома және жұмсалуы | смета, қаражаттың бөлінуі | жоба сметасы |
| Нарық және сатылым | сату көлемі, баға | келісімшарттар |
| Қаржыландыру құрылымы | меншікті қатысу, қарыз, инвестордан күтілетін сома | жоба сметасы |
| Қайтарым | NPV, IRR, өтелу мерзімі | қаржылық модель |
| Тәуекелдер | ауыр сценарий, сезімталдық | модель: сезімталдық талдауы, стресс-тест |
| Компания | қызметі, жобаға қатысы | қаржылық есептілік |
Әр бөлім қысқа болсын: егжей-тегжей бизнес-жоспарда қалады. Қаржыландыру құрылымын бөлек жазыңыз: сметаның қанша бөлігін өзіңіз салатыныңыз және инвестордан қанша күтетініңіз анық көрінсін. Инвестициялық меморандум үлгісі осындай кестеден басталады.
Қайтарым бөлімінің мысалы
Мысал. Салым 400 млн ₸. Бес жылдағы ақша ағыны 120, 140, 160, 170 және 170 млн ₸. Дисконттау мөлшерлемесін мысал үшін 20 % деп алайық. Ауыр сценарийде әр жылғы ағын 20 % аз.
| Көрсеткіш | Базалық сценарий | Ауыр сценарий |
|---|---|---|
| NPV, млн ₸ | 40 | −48 |
| IRR | 24,2 % | 14,8 % |
| Қарапайым өтелу мерзімі | 2,9 жыл | 3,5 жыл |
Меморандумда осындай екі баған болады. Ауыр сценарийде NPV теріс шықса, оны жасырмаңыз: инвестор бәрібір модельден көреді.
Дайын меморандум үлгісін көшіріп алу жарамайды: бөлімдердің реті ұқсас болғанымен, сандар мен тәуекелдер әр жобада өзгеше.
Инвестициялық ұсыныс деген не
Инвестициялық ұсыныс — мемлекеттік жобаның бөлек құжаты: ол жобаның мақсатын, оған жету жолдарын және қаржыландыру тәсілдерін негіздейді. Мемлекеттік жобада алдымен инвестициялық ұсыныс, одан кейін техникалық-экономикалық негіздеме жасалады. Меморандум инвесторға арналады, ал ұсыныс мемлекеттің шешіміне керек.
Сандарды қайдан аламыз
Меморандумдағы әр санның негізі болуы керек: келісімшарт, жеткізушінің бағасы, қаржылық есептілік. Қазақстанның Даму Банкі (ҚДБ) модельден де осыны талап етеді: алғышарттар бөлек парақта тұрады, есеп оларға сілтеме жасайды. Меморандумдағы NPV мен IRR модельдегі санмен дәл келуі керек: инвестор салыстырса, айырма табылмасын.
Ауыр сценарийді де меморандумға енгізіңіз. ҚДБ-ның А-021 нысанында стресс-сценарий — ірі клиентті жоғалту, макроэкономиканың нашарлауы, EPC-келісімшарттың бұзылуы — базалық сценариймен салыстырылады. Инвесторға да осындай екі санды көрсеткен түсінікті.
Капиталға қатысатын инвесторлар
ҚДБ-ның еншілес ұйымы DBK Capital Structure Fund B.V. тек ҚДБ мен Өнеркәсіпті дамыту қоры қаржыландыратын жобалардың капиталына салым салады: 300 млн ₸-ден 1,5 млрд ₸-ге дейін, үлесі 49 %-дан аспайды. Капиталға инвестор тартудың басқа жолдары инвестиция тарту бетінде, инвесторға арналған толық пакет бөлек бетте.
Меморандумды дайындау қадамдары
- Бизнес-жоспар мен модельдегі сандарды бір-бірімен сәйкестендіреміз.
- Меморандумды кім оқитынын анықтаймыз: капиталға кіретін инвестор ма, әлде қарыз беретін тарап па.
- Меморандумды жазамыз: жобаның мәні, сома, қайтарым, тәуекелдер.
- Инвестор сұрақ қойса немесе ескерту айтса, түзетеміз.
Оңайлатылған инвестициялық келісімшартқа берілетін өтінімге меморандум емес, бизнес-жоспар қоса беріледі (Кәсіпкерлік кодекс, 292-бап), өтінімді инвестициялар жөніндегі уәкілетті орган қарайды. Бұл туралы преференциялар бетінде жазылған.
Меморандум модельден басталады
«Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері алдымен бизнес-жоспар мен қаржылық модельді жасайды, меморандумды солардың сандарынан құрастырады. Инвестор сұрақ қойса, әр санның қайдан шыққанын модельден көрсетесіз. Ақша салу туралы шешімді инвестордың өзі шығарады.
Қорытынды
Қысқа болғанымен, инвестициялық меморандумның сандары модельмен бірдей болуы керек. Жобаңыз туралы айтып беріңіз: меморандумды бизнес-жоспар мен модельмен бірге дайындаймыз. Қай құжат керек екенін таңдау бетінен біліңіз.
Сұрақ-жауап
Инвестициялық меморандум деген не?
Жобаны инвесторға қысқаша таныстыратын құжат: ақша не үшін керек, қайтарым қандай, тәуекел қандай. Сандар бизнес-жоспар мен қаржылық модельден алынады.
Меморандум дегеніміз қарапайым тілде не?
Инвестор бірінші оқитын қысқа құжат. Ол жобаның мәнін және негізгі сандарды көрсетеді, ал толық есеп бизнес-жоспар мен модельде тұрады.
Меморандум мен инвестициялық ұсыныстың айырмасы қандай?
Инвестициялық ұсыныс — мемлекеттік жобаның бөлек құжаты (№ 59 бұйрық): жобаның мақсатын, оған жету жолын және қаржыландыру тәсілін негіздейді. Жеке жобада инвесторға меморандум көрсетіледі.
Меморандумға қандай сандар кіреді?
Сома, оның жұмсалуы, NPV, IRR, өтелу мерзімі және ауыр сценарийдегі нәтиже. Барлығы қаржылық модельден алынады.
Деректер көздері
- Ұлттық экономика министрінің м.а. 2025 жылғы 28 маусымдағы № 59 бұйрығы: инвестициялық ұсыныс анықтамасы (34-тармақ) — тексерілді 2026-11-16
- Қазақстанның Даму Банкі, А-021 нысаны: көрсеткіштер, сезімталдық талдауы, стресс-тест — тексерілді 2026-11-16
- Қазақстанның Даму Банкі, «Қаржы-экономикалық модельге қойылатын негізгі талаптар» — тексерілді 2026-11-16
- Қазақстанның Даму Банкі, еншілес ұйымдар: DBK Capital Structure Fund B.V. — тексерілді 2026-11-15