Жобалық қаржыландыру: қарызды жобаның өз ақшасы өтейтін тәсіл
Жаңартылды 16.11.2026 · ~4 мин оқылады
Қысқаша. Жобалық қаржыландыруда қарызды жобаның өз ақша ағыны өтейді. Қазақстанның Даму Банкінде (ҚДБ) мұндай қарыз 15 млрд ₸-ден басталады, меншікті қатысу кемінде 30 %. Қарыз беруші жобаның қаржылық моделі мен бизнес-жоспарына сүйеніп шешім шығарады, сондықтан екеуін де біз оның талабына сай дайындаймыз.

Жобалық қаржыландыру деген не
Қарапайым несиені бүкіл компания өз табысынан өтейді. Жобалық қаржыландыруда қарызды нақты жобаның болашақ ақша түсімі өтейді: жаңа зауыт, электр станциясы не логистикалық кешен іске қосылып, ақша әкеле бастайды. Сондықтан қарыз беруші алдымен инвестициялық жобаның есебін қарайды: жоба қанша ақша табады, қарызды қашан өтейді.
Заң бұл тәсілді былай анықтайды: ұзақ мерзімді жобаны талап ету құқығын беру арқылы қаржыландыру, оның қамтамасыз етуі — жасалған мүлікті пайдаланғанда, тауар шығарғанда не қызмет көрсеткенде күтілетін жүйелі төлемдер.
Заң бойынша: арнайы қаржы компаниясы
Мәміленің тәртібін 2006 жылғы «Жобалық қаржыландыру және секьюритилендіру туралы» Заң белгілейді. Мәміле арнайы қаржы компаниясы (АҚК) арқылы құрылуы мүмкін: бұл — талап ету құқығы өз пайдасына берілетін бөлек заңды тұлға. Атауында «арнайы қаржы компаниясы» не «АҚК» деген сөз болады, ал бастамашының не құрылтайшылардың атауындағы сөздер кірмейді.
АҚК бөлінген активтермен қамтамасыз етілген қарыз шартын жасай алады, облигация шығара алады, орындаушымен ақшалай талапты беру арқылы қаржыландыру шартын жасай алады. Оған тыйым салынғаны да бар: басқа заңды тұлғаны құра алмайды, филиал аша алмайды, бөлінген активтерге байланысты міндеттемені орындамай тұрып дивиденд төлей алмайды, талап ету құқығын кредиторлардың келісімінсіз бере алмайды. Жылдық қаржылық есептілігіне жыл сайын аудит жасатады.
Жобалық қаржыландыру мен несиенің айырмасы
ҚДБ-ның екі өнімін қатар қойсақ:
| Инвестициялық жобаға қарыз | Жобалық қаржыландыру | |
|---|---|---|
| Ең аз сома | 15 млрд ₸ | 15 млрд ₸ |
| Мерзімі | 5–20 жыл | 20 жылға дейін |
| Меншікті қатысу | сметаның кемінде 20 % | сметаның кемінде 30 % |
Жобалық қаржыландыруда қарызды қайтарудың негізгі көзі — жоба іске асқанда түсетін ақша. Банктердің бірлесіп қаржыландыруы да бар (синдикатталған қаржыландыру): жалпы сома 15 млрд ₸-ден, оның ішінде ҚДБ үлесі кемінде 7,5 млрд ₸.
Қаржыландыру жоспарының мысалы
Мысал. Жоба сметасы 40 млрд ₸. ҚДБ-ның жобалық қаржыландыруында меншікті қатысу кемінде 30 %: 40 × 0,30 = 12 млрд ₸. Қарызға 40 - 12 = 28 млрд ₸ қалады, бұл 15 млрд ₸ шегінен жоғары.
Жобаны қаржыландыру көздері
Көздер ішкі және сыртқы болып бөлінеді. Ішкі көз — компанияның өз ақшасы, яғни меншікті қатысу. Сыртқы көз — қарыз, лизинг, инвестордың капиталы. Бизнесті қаржыландыру көздерін таңдамас бұрын жобаның ақша ағыны қарызды көтере ме, соны есептеп алыңыз.
| Көз | Не береді |
|---|---|
| Меншікті қатысу | жобаға өз ақшаңызбен салатын үлес |
| Банк қарызы | инвестициялық несие не жобалық қаржыландыру |
| Даму институты | ҚДБ қарызы, Өнеркәсіпті дамыту қорының қаржыландыруы не лизингі |
| Инвестор | капиталға қатысу: ҚДБ-ның DBK Capital Structure Fund қоры ҚДБ мен Өнеркәсіпті дамыту қоры жобаларына 300 млн ₸-ден 1,5 млрд ₸-ге дейін салады, үлесі 49 %-дан аспайды |
| Халықаралық ұйымдар | ЕҚДБ мен IFC Қазақстандағы ірі жеке жобаларды тікелей және банктер арқылы несиелейді |
Қай көзден қанша ақша келетінін қарыз беруші қаржыландыру жоспарынан көреді. Жоспар қаржылық модельмен қатар беріледі.
Құжатқа не кіреді
Жобалық қаржыландыруға бизнес-жоспар мен қаржылық модель керек. ҚДБ оларды өтінімнің екінші кезеңінде қарайды. Қаржылық модельде ақша қозғалысының, пайда мен залалдың және баланстың болжамы, сезімталдыққа талдау болады. Жұмыс істеп тұрған кәсіпорын болжамды қаржылық есептілікке, шикізат пен өнім өткізу келісімшарттарына сүйеніп құрады. Банктің толық талабы — ҚДБ бетінде.
Ақша ағынын бірге есептейміз
Жобаңызды жобалық қаржыландыруға ұсынбақ болсаңыз, алдымен ақша ағынын бізбен талқылаңыз. «Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері қаржылық модель мен бизнес-жоспарды қарыз берушінің нысанымен дайындап, ескерту түссе, түзетеді. Қарыз беру-бермеуді қарыз берушінің өзі шешеді.
Сұрақ-жауап
Жобалық қаржыландыру деген не?
Қарызды компанияның жалпы табысы емес, нақты жобаның болашақ ақша түсімі өтейтін тәсіл. ҚДБ да солай жазады: қарызды қайтарудың негізгі көзі — жоба іске асқанда түсетін ақша.
Арнайы қаржы компаниясы не істейді?
Ол жобалық қаржыландыру мен секьюритилендіру мәмілелері үшін құрылады: бөлінген активтермен қамтамасыз етілген қарыз алады, облигация шығарады. Атауында «арнайы қаржы компаниясы» не «АҚК» деген сөз болады.
ҚДБ-да жобалық қаржыландыру шарты қандай?
Қарыз 15 млрд ₸-ден, мерзімі 20 жылға дейін, меншікті қатысу жоба сметасының кемінде 30 %.
Жобаны қандай көздермен қаржыландырады?
Меншікті қатысу, банк қарызы, даму институтының қарызы не лизингі, инвестордың капиталы. Олардың арақатынасын қаржыландыру жоспарында көрсетесіз.
Деректер көздері
- «Жобалық қаржыландыру және секьюритилендіру туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, 2006 жылғы 20 ақпандағы № 126-III (kk-нұсқа) — тексерілді 2026-11-16
- Қазақстанның Даму Банкі, «Инвестициялық жобаларды қаржыландыру» беті: жобалық қаржыландыру, синдикатталған қаржыландыру — тексерілді 2026-11-16
- Қазақстанның Даму Банкі, «Еншілес ұйымдардың қызметтері» беті: DBK Capital Structure Fund B.V. — тексерілді 2026-11-15