Жобаның өтелу мерзімін есептеу: қарапайым және дисконтталған мерзім
Жаңартылды 16.11.2026 · ~4 мин оқылады
Қысқаша. Өтелу мерзімі — салған ақша жобаның өз ақшасынан қайтатын уақыт. Қарапайым түрі ертеңгі ақшаны бүгінгідей санайды, дисконтталған түрі оны арзандатып есептейді, сондықтан ұзағырақ шығады. Қазақстанның Даму Банкі (ҚДБ) қарапайым мерзімді, Өнеркәсіпті дамыту қоры дисконтталған мерзімді сұрайды.
Өтелу мерзімі нені көрсетеді
Салған ақшаңыз қашан қайтады? Бұл сұраққа инвестицияның өтелу мерзімі жауап береді. Жоба жыл сайын таза ақша әкеледі; сол ақша жиналып, салымға теңескен жыл саны — мерзімнің өзі. Жаңа бизнестің де, цехты кеңейтудің де мерзімін осылай санайсыз: салымды және одан кейінгі жылдардың ақшасын бөлек жоба ретінде қарайсыз.
Қарапайым мерзімнің формуласы
Қарапайым өтелу мерзімі (PP) — жиналған бос ақша ағыны салымға теңесетін не одан асатын ең қысқа кезең. ҚДБ бизнес-жоспарда осы көрсеткішті сұрайды.
Формула: толық өтелген жылдар саны + өтелмей қалған сома / келесі жылдың ақша ағыны.
Дисконтталған мерзім
Дисконтталған мерзім (DPB) болашақ ақшаны бүгінгі құнға келтіріп барып санайды. Әр жылдың ағынын дисконттау коэффициентіне көбейтесіз: k = 1 / (1 + r)^i, мұнда r — дисконттау мөлшерлемесі, i — жыл нөмірі. Мерзім жиналған дисконтталған ағын салымға жетіп, бұдан былай төмен түспейтін ең қысқа кезеңге тең. Өнеркәсіпті дамыту қоры оны NPV, IRR, кірістілік индексі және EBITDA-мен бірге сұрайды.
Мөлшерлемені ҚДБ да, қор да бір цифрмен белгілемейді: оны модельде өзіңіз негіздейсіз. Салыстыру үшін Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі қазір 15,75 %.
Есептеу мысалы
Мысал. Жобаға 600 млн ₸ салынады. Бес жылдағы таза ақша ағыны: 150, 210, 240, 260 және 260 млн ₸. Мөлшерлемені 18 % деп алайық.
| Жыл | Ақша ағыны, млн ₸ | Жиналған, млн ₸ | Дисконтталған ағын, млн ₸ | Жиналған дисконтталған, млн ₸ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 150 | 150 | 127 | 127 |
| 2 | 210 | 360 | 151 | 278 |
| 3 | 240 | 600 | 146 | 424 |
| 4 | 260 | 860 | 134 | 558 |
| 5 | 260 | 1 120 | 114 | 672 |
Қарапайым мерзім 3 жыл: 150 + 210 + 240 = 600 млн ₸. Дисконтталған мерзімді табу үшін төртінші жылдың соңына қараңыз: жиналған дисконтталған ақша 558 млн ₸, салымға 600 - 558 = 42 млн ₸ жетпейді. Бесінші жылдың 114 млн ₸ ағыны оны жабады: 4 + 42 / 114 ≈ 4,4 жыл.
Айырма 1,4 жыл. Қарапайым есеп болашақ ақшаны бүгінгі құнға келтірмейді, сондықтан жоба тезірек өтелетін сияқты көрінеді.
- Жиналған
- Дисконтталған жиналған
жиналған: 150, 360, 600, 860, 1120; дисконтталған жиналған: 127, 278, 424, 558, 672
Өтелу мерзімінің калькуляторы
| Жыл | Ағын, млн ₸ | Дисконтталған, млн ₸ | Жиналған, млн ₸ | Жиналған дисконтт., млн ₸ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 150 | 127,1 | −450 | −472,9 |
| 2 | 210 | 150,8 | −240 | −322,1 |
| 3 | 240 | 146,1 | 0 | −176,0 |
| 4 | 260 | 134,1 | 260 | −41,9 |
| 5 | 260 | 113,6 | 520 | 71,8 |
Беттегі мысал. Сандарды өзгертсеңіз, есеп жаңарады. Толық модельге салық, айналым капиталы, қарыз және сценарийлер қосылады.
Қандай мерзім жақсы саналады
Барлық жобаға ортақ «жақсы» мән жоқ. ҚДБ-ның А-021 нысанындағы «ең төменгі мән» бағаны бос: банк шек қоймайды. Бюджеттік жобаларға арналған № 59 бұйрықта қарапайым мерзім жоба ұзақтығынан қысқа болса, жоба тиімді деп саналады. Біздің мысалда 3 жыл бес жылдан қысқа.
Қай ақша ағынын аласыз
Есепке таза ақша ағыны алынады: түсімнен операциялық шығын, салық және жаңа салымдар шегеріледі. Жыл ішінде өтелетін жобада айлық не тоқсандық ағын дәлірек нәтиже береді. Қордың моделі ағымдағы және келесі жылды ай сайын есептейді, ҚДБ инвестициялық кезеңде айлық қадамды ұсынады.
Қай институт қайсысын сұрайды
| Қазақстанның Даму Банкі | Өнеркәсіпті дамыту қоры | |
|---|---|---|
| Мерзім түрі | қарапайым (PP) | дисконтталған (DPB) |
| Қатар сұрайтындары | NPV, IRR, DSCR | NPV, IRR, кірістілік индексі (PI), EBITDA |
Екі мерзім де NPV-мен байланысты: дисконттау не үшін керек екені NPV бетінде түсіндірілген, ал IRR — NPV нөлге тең болатын мөлшерлеме.
Есепті модельге бірге енгіземіз
Жобаның қайтарымын нақты сандармен көргіңіз келсе, оны бізбен талқылаңыз. «Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері екі мерзімді де қаржылық модельде есептеп, құжатты банк не институт нысанына келтіреді. Қаржыландыру туралы шешімді сол банк не институт шығарады.
Сұрақ-жауап
Өтелу мерзімі деген не?
Жобаның ақшасы салымды толық қайтаратын уақыт. Жиналған ақша салымға теңескен сәт — өтелу нүктесі.
Қарапайым және дисконтталған мерзімнің айырмасы неде?
Қарапайым мерзім ертеңгі ақшаны бүгінгідей санайды. Дисконтталған мерзім болашақ ағынды дисконттау мөлшерлемесімен бүгінгі құнға келтіреді, сондықтан ол әрдайым ұзағырақ.
Өтелу мерзімі қанша болуы керек?
Бір норма жоқ, ҚДБ ең төменгі мән белгілемейді. Бюджеттік жобалар бойынша бұйрықта қарапайым мерзім жоба ұзақтығынан қысқа болса, жоба тиімді деп саналады.
Банк қайсысын сұрайды?
Қазақстанның Даму Банкі қарапайым өтелу мерзімін (PP), Өнеркәсіпті дамыту қоры дисконтталған мерзімді (DPB) сұрайды.
Деректер көздері
- Қазақстанның Даму Банкі, А-021 нысаны: өтелу мерзімінің (PP) анықтамасы, ең төменгі мән бағаны — тексерілді 2026-11-16
- Өнеркәсіпті дамыту қоры, А-090 нысаны: DPB, PI, NPV, IRR — тексерілді 2026-11-16
- Ұлттық экономика министрінің м.а. 2025 жылғы 28 маусымдағы № 59 бұйрығы: өтелу мерзімі, дисконттау коэффициенті (kk-нұсқа) — тексерілді 2026-11-16
- Қазақстан Ұлттық Банкі, базалық мөлшерлеме — тексерілді 2026-11-16