Мазмұнға өту
Рус · ҚазЖобаны талқылайықТалқылайық

Жобаның IRR көрсеткіші: кірістіліктің ішкі нормасы және оны оқу

Жаңартылды 16.11.2026 · ~3 мин оқылады

Қысқаша. IRR, яғни кірістіліктің ішкі нормасы, — NPV нөлге тең болатын дисконттау мөлшерлемесі. Ол талап етілетін кірістіліктен төмен болмаса, жоба өзін ақтайды. Қазақстанның Даму Банкі (ҚДБ) де, Өнеркәсіпті дамыту қоры да оны NPV-мен бірге сұрайды.

Кірістіліктің ішкі нормасы деген не

Жобаға салған ақшаңыз жылына орта есеппен қанша пайыз әкеледі? Бұл сұраққа кірістіліктің ішкі нормасы жауап береді. Ол — NPV нөлге айналатын мөлшерлеме: одан төмен мөлшерлемеде NPV оң, одан жоғарыда теріс. ҚДБ-ның А-021 нысаны да оны осылай анықтайды.

Формуласы

Норма мына теңдеуді нөлге теңестіретін r мөлшерлемесі:

ағын₁ / (1 + r) + ағын₂ / (1 + r)² + … + ағынₙ / (1 + r)ⁿ - салым = 0.

Бұл теңдеуді тікелей шешпейді, r-ді іріктеп табады: бірнеше мөлшерлемемен NPV-ді санап, белгісі ауысатын аралықты іздейді. Excel мен қаржылық модель мұны өздері жасайды.

Есептеу мысалы

Мысал. Жобаға 600 млн ₸ салынады. Бес жылдағы таза ақша ағыны: 150, 210, 240, 260 және 260 млн ₸. NPV-ді екі мөлшерлемемен санайық.

Дисконттау мөлшерлемесіNPV, млн ₸
22 %9,8
23 %минус 4,3

Белгі 22 % бен 23 % арасында ауысады: 22 + 9,8 / (9,8 + 4,3) ≈ 22,7 %. Демек, жобаның ішкі нормасы шамамен 22,7 %. Сіз талап ететін кірістілік 18 % болса, жобада 4,7 пайыздық тармақ қор бар.

Ағындар 20 %-ға азайса, норма шамамен 13,7 %-ға түседі. Онда 18 % талап еткен инвесторға жоба жарамайды, ал 12 % жеткілікті деп санайтын иеге жарайды.

fxNPV мөлшерлемеге тәуелділігі, млн ₸ (мысал)
10 %15 %18 %20 %22 %23 %−4229

NPV мөлшерлемеге тәуелділігі, млн ₸ (мысал): 229, 125, 72, 40, 10, −4

IRR калькуляторы

IRR калькуляторыМЫСАЛ · МЛН ₸
fx=IRR(−салым; ағын₁…ағын₅)22,7 %
IRR22,7 %
МөлшерлемеNPV, млн ₸
0 %+520,0
5 %+358,3
10 %+229,3
15 %+125,0
20 %+39,6
25 %−31,0

Беттегі мысал. Сандарды өзгертсеңіз, есеп жаңарады. Толық модельге салық, айналым капиталы, қарыз және сценарийлер қосылады.

Салымды және жылдар бойынша ағынды енгізіңіз: калькулятор нормаңызды тауып, NPV-дің мөлшерлемеге қалай тәуелді екенін көрсетеді.

Excel-де есептеу

B2 ұяшығына салымды минус таңбасымен жазасыз (-600), B3:B7 ұяшықтарына бес жылдың ағынын тізесіз. Орысша Excel-де формула =ВСД(B2:B7), ағылшынша Excel-де =IRR(B2:B7). Функция ұяшықтар аралығын қабылдайды, сандарды тізіп жазбайсыз. Нәтиже шамамен 22,7 %.

Ағындар жыл сайын тең аралықпен түспесе, ЧИСТВНДОХ (XIRR) функциясын алыңыз: ол ағынды күнімен бірге қабылдайды. Айлық ағыннан шыққан нәтиже айлық мөлшерлеме болады, оны жылдыққа былай келтіресіз: (1 + айлық мөлшерлеме)^12 - 1.

Қандай мән жақсы

Бәріне ортақ «жақсы» мән жоқ. ҚДБ-ның А-021 нысанында «ең төменгі мән» бағаны бос, Өнеркәсіпті дамыту қоры да шек қоймайды. Бюджеттік жобаларға арналған № 59 бұйрықта норма талап етілетін кірістіліктен төмен болмаса, жоба қабылданады деп жазылған. Талап етілетін кірістілікті иесі өзі анықтайды және модельде негіздейді. Содан кейін сезімталдыққа талдаумен тексеріңіз: баға мен көлем өзгерсе, норма қаншаға түседі.

Қай нысан не сұрайды

IRR мен NPV-ден басқа көрсеткіштер әр құжатта әртүрлі:

ҚұжатҚосымша көрсеткіштер
ҚДБ, А-021 нысанықарапайым өтелу мерзімі (PP), DSCR
Өнеркәсіпті дамыту қоры, А-090 нысаныдисконтталған өтелу мерзімі (DPB), кірістілік индексі, EBITDA
Бюджеттік кредитке арналған № 59 бұйрыққарапайым және дисконтталған өтелу мерзімі, кірістілік индексі

Екеуі бір ақша ағынынан шығады: NPV нәтижені теңгемен, ішкі норма пайызбен көрсетеді. Оларды өтелу мерзімі толықтырады.

Модельде бірге есептейміз

Көрсеткіштерді банк не институт нысанына сай көрсету керек болса, болжамдарыңызды бізбен талқылаңыз. «Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері екеуін де қаржылық модельде есептеп, әр болжамның негізін жазады. Қаржыландыру туралы шешімді банк не институт шығарады.

Жобаңызды талқылап, қандай құжат керек екенін айтамызЖоба мен сома туралы айтыңыз. Хабарласып, бірнеше сұрақ қойып, қандай құжат керек екенін айтамыз.
Жұмыс уақытында хабарласып, жоба туралы бірнеше сұрақ қоямыз

Жазған ыңғайлы ма? WhatsApp · +7 700 556 18 37

Сұрақ-жауап

IRR деген не?

Кірістіліктің ішкі нормасы: NPV нөлге тең болатын дисконттау мөлшерлемесі. Ол жобаға салынған ақшаның өзі жылына қанша пайыз әкелетінін көрсетеді.

Қандай мән жақсы саналады?

Бюджеттік жобаларға арналған № 59 бұйрық бойынша ол талап етілетін кірістілік нормасынан төмен болмаса, жоба қабылданады. ҚДБ да, Өнеркәсіпті дамыту қоры да ең төменгі мәнді бір цифрмен белгілемейді.

Қолмен қалай есептейді?

Екі мөлшерлемемен NPV-ді санап, белгісі ауысатын аралықты табасыз, содан кейін нөл нүктесін сол аралықтан шамалайсыз. Excel-де =ВСД(B2:B7) не =IRR(B2:B7) функциясы мұны өзі жасайды.

Банк бұл көрсеткішті сұрай ма?

Иә. Қазақстанның Даму Банкі де, Өнеркәсіпті дамыту қоры да оны NPV-мен бірге сұрайды.

Деректер көздері

  1. Қазақстанның Даму Банкі, А-021 нысаны: IRR анықтамасы, ең төменгі мән бағаны — тексерілді 2026-11-16
  2. Ұлттық экономика министрінің м.а. 2025 жылғы 28 маусымдағы № 59 бұйрығы: кірістіліктің ішкі нормасы (IRR) (kk-нұсқа) — тексерілді 2026-11-16
  3. Өнеркәсіпті дамыту қоры, А-090 нысаны: NPV, IRR, DPB, PI, EBITDA — тексерілді 2026-11-16

Тағы оқыңыз

ӨТІНІМ

Жобаңызды толық есептейік

Жұмыс уақытында хабарласып, жоба туралы бірнеше сұрақ қоямыз

Жазған ыңғайлы ма? WhatsApp · +7 700 556 18 37