Жобаның NPV көрсеткіші: не көрсетеді және қалай есептеледі
Жаңартылды 16.11.2026 · ~4 мин оқылады
Қысқаша. NPV, яғни таза ағымдағы құн, жобаның болашақ ақшасын бүгінгі құнға келтіріп, салымды шегергенде не қалатынын көрсетеді. Ол нөлден жоғары болса, жоба таңдалған мөлшерлемеде салымды қайтарып, үстіне ақша әкеледі. Біз оны қаржылық модельде банк не институт нысанымен есептейміз.
Таза ағымдағы құн деген не
Бүгінгі 100 млн ₸ бес жылдан кейін келетін 100 млн ₸-ден қымбат: бүгінгі ақшаны қазір іске салуға болады. Сондықтан болашақ ақшаны бүгінгі құнға келтіріп барып салыстырады, мұны дисконттау дейді. Қазақстанның Даму Банкі (ҚДБ) А-021 нысанында бұл көрсеткішті былай анықтайды: дисконтталған бос ақша ағындарының қосындысы мен салымның айырмасы.
NPV формуласы
NPV = ағын₁ / (1 + r) + ағын₂ / (1 + r)² + … + ағынₙ / (1 + r)ⁿ - салым.
Мұнда r — дисконттау мөлшерлемесі, n — жыл саны. (1 + r) санын жыл нөмірінің дәрежесіне шығарып, ағынды соған бөлесіз. Ақша неғұрлым кеш келсе және мөлшерлеме неғұрлым жоғары болса, оның бүгінгі құны соғұрлым аз.
Есептеу мысалы
Мысал. Жобаға 600 млн ₸ салынады. Бес жылдағы таза ақша ағыны: 150, 210, 240, 260 және 260 млн ₸. Дисконттау мөлшерлемесі 18 %.
| Жыл | Ақша ағыны, млн ₸ | Бөлгіш (1,18)^жыл | Дисконтталған ағын, млн ₸ |
|---|---|---|---|
| 1 | 150 | 1,18 | 127 |
| 2 | 210 | 1,392 | 151 |
| 3 | 240 | 1,643 | 146 |
| 4 | 260 | 1,939 | 134 |
| 5 | 260 | 2,288 | 114 |
Дисконтталған ағындардың қосындысы 672 млн ₸, салым 600 млн ₸: NPV = 672 - 600 = 72 млн ₸. Нәтиже оң: 18 %-бен есептегенде жоба салымды қайтарып, бүгінгі ақшамен тағы 72 млн ₸ әкеледі.
Дисконтталған ағындардың салымға қатынасы кірістілік индексі (PI) деп аталады: 672 / 600 ≈ 1,12. Тиімді жобада ол 1-ден жоғары. Өнеркәсіпті дамыту қоры бұл индексті таза ағымдағы құнмен бірге сұрайды.
- Салым 600
- 127
- 151
- 146
- 134
- 114
- NPV = 72
NPV калькуляторы
| Жыл | Ағын, млн ₸ | Дисконтталған, млн ₸ | Жиналған, млн ₸ | Жиналған дисконтт., млн ₸ |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 150 | 127,1 | −450 | −472,9 |
| 2 | 210 | 150,8 | −240 | −322,1 |
| 3 | 240 | 146,1 | 0 | −176,0 |
| 4 | 260 | 134,1 | 260 | −41,9 |
| 5 | 260 | 113,6 | 520 | 71,8 |
Беттегі мысал. Сандарды өзгертсеңіз, есеп жаңарады. Толық модельге салық, айналым капиталы, қарыз және сценарийлер қосылады.
Салымды, жылдар бойынша ағынды және мөлшерлемені енгізіңіз: калькулятор әр жылдың дисконтталған ағынын және қорытынды нәтижені көрсетеді.
Мөлшерлеме өссе не болады
| Дисконттау мөлшерлемесі | Нәтиже, млн ₸ |
|---|---|
| 10 % | 229 |
| 15 % | 125 |
| 18 % | 72 |
| 20 % | 40 |
| 22 % | 10 |
| 25 % | минус 31 |
Мөлшерлеме 22 % бен 25 % аралығында болғанда нәтиже нөлге түседі. Сол нүкте — IRR, бұл мысалда шамамен 22,7 %. Мөлшерлеме IRR-ден асса, нәтиже теріс болады.
NPV мөлшерлемеге тәуелділігі, млн ₸: 229, 125, 72, 40, 10, −31
Дисконттау мөлшерлемесін қалай таңдайды
ҚДБ да, Өнеркәсіпті дамыту қоры да мөлшерлемені бір цифрмен белгілемейді. А-021 нысанында ол сезімталдыққа талдаудың бір факторы ғана. Мөлшерлемені модельде өзіңіз негіздейсіз; салыстыру үшін Ұлттық Банктің базалық мөлшерлемесі қазір 15,75 %. Мысалдағы 18 % — шартты сан.
Нәтижені қалай оқу керек
Бюджеттік кредитке арналған № 59 бұйрық бойынша таза ағымдағы құн нөлден жоғары болса, жоба тиімді, нөлден төмен болса, қабылданбайды. ҚДБ ең төменгі мән белгілемейді, бірақ сезімталдыққа талдауды сұрайды: баға мен сату көлемі өзгерсе, көрсеткіш қалай өзгеретінін көрсетесіз. Мысалдағы ағындар 20 %-ға азайса, нәтиже 0,8 × 672 - 600 ≈ минус 63 млн ₸: 18 %-бен жоба өзін ақтамайды. Сондықтан бір ғана сценариймен тоқтамаңыз.
Таза пайдадан айырмасы
Таза пайда — бір кезеңнің бухгалтерлік нәтижесі. Таза ағымдағы құн жобаның бүкіл мерзіміндегі ақшаны алып, бүгінгі құнға келтіреді және салымды шегереді. Жыл сайын пайда көрсетіп тұрған жобаның өзінде, салым тым ұзақ қайтса, таза ағымдағы құн теріс шығуы мүмкін.
Excel-де есептеу
Орысша Excel-де: =ЧПС(18%;C3:C7)-600, ағылшынша Excel-де: =NPV(18%;C3:C7)-600. C3:C7 ұяшықтарында бес жылдың ағыны тұрады. Функция бірінші ағынды бірінші жылдың соңына жатқызады, сондықтан басындағы салымды формуладан бөлек шегересіз. Нәтиже 72 млн ₸ шамасында шығады.
Есептеуге көмектесеміз
Бұл көрсеткішті банк не институт нысанына сай көрсеткіңіз келсе, сандарыңызды бізбен талқылаңыз. «Orken Business Finance» ЖШС кеңесшілері оны қаржылық модельде есептеп, мөлшерлеме мен болжамдарды негіздейді. Қаржыландыру туралы шешімді банк не институт шығарады.
Сұрақ-жауап
NPV деген не?
Таза ағымдағы құн: болашақ ақша ағындарын бүгінгі құнға келтіріп қосқанда, сома салымнан қаншаға асатыны. Нөлден жоғары болса, жоба таңдалған мөлшерлемеде салымды қайтарып, үстіне қосымша ақша әкеледі.
NPV таза пайдадан немен ерекшеленеді?
Таза пайда — бір кезеңнің бухгалтерлік нәтижесі. NPV жобаның бүкіл мерзіміндегі ақша ағынын дисконттап, салымды шегереді.
NPV қандай болғаны жақсы?
Бір шек жоқ: ҚДБ ең төменгі мән белгілемейді. Бюджеттік кредитке арналған № 59 бұйрықта NPV нөлден жоғары болса, жоба тиімді, нөлден төмен болса, қабылданбайды деп жазылған.
NPV-ді Excel-де қалай санайды?
Орысша Excel-де =ЧПС(18%;C3:C7)-600, ағылшынша Excel-де =NPV(18%;C3:C7)-600. C3:C7 — бес жылдың ағыны, 600 — салым. Функция бірінші ағынды бірінші жылдың соңына жатқызады, сондықтан салымды бөлек шегересіз.
Деректер көздері
- Қазақстанның Даму Банкі, А-021 нысаны: NPV анықтамасы, ең төменгі мән бағаны — тексерілді 2026-11-16
- Ұлттық экономика министрінің м.а. 2025 жылғы 28 маусымдағы № 59 бұйрығы: таза ағымдағы құн (Net Present Value – NPV), дисконттау коэффициенті (kk-нұсқа) — тексерілді 2026-11-16
- Өнеркәсіпті дамыту қоры, А-090 нысаны: NPV, IRR, DPB, PI, EBITDA — тексерілді 2026-11-16
- Қазақстан Ұлттық Банкі, базалық мөлшерлеме туралы баспасөз релизі — тексерілді 2026-11-16